یکی از مهم‌ترین مراحل کنترل کیفیت در صنایع فولاد، ریخته‌گری، ماشین‌سازی و تولید قطعات صنعتی، سنجش سختی فلزات است. در بسیاری از پروژه‌ها، قطعات فلزی ابعاد بزرگی داشته یا در محل نصب شده‌اند و انتقال آن‌ها به آزمایشگاه برای انجام آزمون سختی امکان‌پذیر نخواهد بود. در چنین شرایطی، سختی سنج لیب به‌عنوان یک دستگاه پرتابل می‌تواند اندازه‌گیری سختی را در محل انجام داده و به ارزیابی وضعیت قطعات کمک کند.
سختی سنج لیب چیست؟
دستگاه سختی‌سنج لیب (Leeb Hardness Tester) سختی مواد، به‌ویژه فلزات را بر اساس یک روش دینامیکی اندازه‌گیری می‌کند. در این روش، یک جسم ضربه‌زن با سرعت مشخص به سطح قطعه برخورد کرده و دستگاه با اندازه‌گیری سرعت حرکت آن پیش و پس از برخورد، مقدار سختی را محاسبه می‌کند.
این روش با نام آزمون سختی برگشتی لیب شناخته می‌شود و در استانداردهایی مانند ASTM A956/A956M و مجموعه استاندارد ISO 16859 تشریح شده است. این سختی سنج، امکان انجام آزمون در محل بدون نیاز به انتقال قطعه به آزمایشگاه را هم دارد.
برخلاف روش‌هایی مانند ویکرز و برینل که معمولاً به تجهیزات ثابت‌تر و آماده‌سازی مشخص نمونه نیاز دارند، سختی‌سنج لیب برای بسیاری از قطعات فلزی بزرگ و سنگین گزینه‌ای کاربردی محسوب می‌شود.
دستگاه سختی سنج لیب چگونه کار می‌کند؟
اساس کار دستگاه، بررسی رفتار یک جسم ضربه‌زن هنگام برخورد با سطح فلز است. به میزانی که شرایط آزمون یکسان باشد، نحوه برگشت جسم ضربه‌زن می‌تواند اطلاعاتی درباره سختی سطح قطعه ارائه کند.
فرایند اندازه‌گیری سختی فلزات شامل مراحل زیر می‌شود:
۱. حرکت جسم ضربه‌زن: مکانیزم دستگاه، جسم ضربه‌زن را به حرکت درآورده و آن را به سمت سطح نمونه هدایت می‌کند.
۲. برخورد با سطح: جسم ضربه‌زن با سطح فلز تماس پیدا کرده و در محل تماس، تغییر شکل موضعی می‌دهد.
۳. بازگشت جسم ضربه‌زن: بخشی از انرژی پس از برخورد بازیابی شده و جسم ضربه‌زن به عقب برمی‌گردد.
۴. اندازه‌گیری سرعت‌ها: دستگاه سرعت جسم ضربه‌زن را پیش و پس از برخورد اندازه‌گیری خواهد کرد.
۵. محاسبه سختی: نسبت سرعت برگشت به‌سرعت برخورد، مبنای محاسبه عدد سختی لیب بوده و نتیجه روی نمایشگر دستگاه نشان داده می‌شود.
مقیاس‌های سختی در دستگاه لیب چیست؟
یکی از نکات مهم هنگام خرید سختی‌سنج لیب، شناخت مقیاس‌های اندازه‌گیری آن است. نتیجه آزمون معمولاً با حرف‌های HL و یک حرف مشخص‌کننده نوع دستگاه ضربه ثبت می‌شود.
| مقیاس | مفهوم |
| HLD | اندازه‌گیری با دستگاه ضربه نوع D |
| HLDL | اندازه‌گیری با دستگاه ضربه نوع DL |
| HLC | اندازه‌گیری با دستگاه ضربه نوع C |
| HLG | اندازه‌گیری با دستگاه ضربه نوع G |
| HLS | اندازه‌گیری با دستگاه ضربه نوع S |
| HLE | اندازه‌گیری با دستگاه ضربه نوع E |
نوع دستگاه ضربه، جنس و شکل فرورونده، جرم جسم ضربه‌زن و شرایط آزمون در انتخاب مقیاس نقش دارند. برای مثال، پراب‌های مختلف می‌توانند برای شرایط متفاوت سطح یا قطعه به کار بروند؛ بنابراین انتخاب آن‌ها باید بر اساس دستورالعمل سازنده و استاندارد آزمون انجام شود.
مزایا و محدودیت‌های سختی‌سنج لیب
پیش از خرید دستگاه سختی‌سنج لیب، بهتر است علاوه بر مزایا، محدودیت‌های این روش را هم شناخته و در نظر بگیرید.
| مزایا | محدودیت‌ها |
| قابلیت حمل و استفاده در محل | حساسیت نتیجه به وضعیت سطح و شرایط آزمون |
| سرعت بالای اندازه‌گیری | محدودیت برای قطعات بسیار کوچک، نازک یا سبک |
| مناسب برای بسیاری از قطعات بزرگ فلزی | نیاز به تکیه‌گاه یا تمهیدات ویژه در بعضی نمونه‌ها |
| امکان ثبت نتایج در مدل‌های دیجیتال | وابستگی به نوع پراب و مقیاس آزمون |
| کاهش نیاز به جابه‌جایی قطعات سنگین | محدودیت در مقایسه مستقیم با سایر روش‌های سختی‌سنجی |
| مناسب برای بازرسی‌های میدانی | نیاز به بررسی و کنترل دوره‌ای عملکرد دستگاه |
تفاوت سختی سنج لیب با سختی‌سنج راکول، برینل و ویکرز
روش لیب یکی از روش‌های سنجش سختی است و انتخاب روش مناسب به نوع قطعه، سطح موردنظر، دقت موردنیاز و شرایط انجام آزمون بستگی دارد.
| روش | ویژگی اصلی | کاربرد متداول |
| لیب (Leeb) | روش دینامیکی و پرتابل | قطعات فلزی بزرگ و بازرسی در محل |
| راکول (Rockwell) | اندازه‌گیری عمق نفوذ تحت شرایط مشخص | کنترل سختی بسیاری از نمونه‌های فلزی |
| برینل (Brinell) | اندازه‌گیری اثر فرورونده با قطر مشخص | نمونه‌های فلزی و بررسی سختی در شرایط تعریف‌شده |
| ویکرز (Vickers) | اندازه‌گیری اثر فرورونده هرمی | آزمون‌های متالوگرافی و اندازه‌گیری در مقیاس‌های مختلف |
هیچ‌کدام از این روش‌ها در همه شرایط بهترین گزینه نیستند و برای نمونه‌های بزرگ و سنگین، لیب می‌تواند مزیت زیادی داشته باشد. البته در آزمون‌های آزمایشگاهی حساس یا زمانی که استاندارد محصول روش مشخصی را الزام کرده، ممکن است استفاده از روش دیگری ضروری باشد.
برای مثال، آزمون ویکرز معمولاً به سطحی صاف و پولیش‌شده نیاز دارد و نمونه‌ها مانند نمونه‌های متالوگرافی برش، مانت و پولیش می‌شوند؛ این مراحل با تجهیزات متالوگرافی انجام می‌شود، در حالی که لیب برای بررسی در محل به آماده‌سازی سبک‌تری نیاز دارد.
قیمت سختی سنج لیب به چه عواملی بستگی دارد؟
قیمت سختی‌سنج لیب به مشخصات فنی، امکانات دستگاه و خدمات همراه آن بستگی دارد. به همین خاطر بدون مشخص‌بودن مدل و تجهیزات، نمی‌توان برای تمام دستگاه‌ها یک قیمت دقیق اعلام کرد.
مهم‌ترین عوامل مؤثر بر قیمت سختی‌سنج لیب عبارت‌اند از:
۱. نوع و کیفیت پراب: پراب‌های مختلف برای کاربردها و شرایط متفاوتی طراحی شده‌اند. نوع پراب و امکان استفاده از تجهیزات جانبی می‌تواند روی هزینه نهایی اثرگذار باشد.
۲. دقت و تکرارپذیری اندازه‌گیری: برای کنترل کیفیت، عملکرد دستگاه در محدوده سختی موردنیاز اهمیت زیادی دارد. به همین دلیل باید مشخصات فنی سازنده و نتایج آزمون مرجع را هم بررسی کنید.
۳. مقیاس‌ها و قابلیت تبدیل سختی: امکان نمایش مقیاس‌های مختلف و تبدیل نتایج می‌تواند در انتخاب دستگاه موردنظر شما اثرگذار باشد؛ البته باید سازگاری این قابلیت‌ها با جنس قطعه را هم در نظر بگیرید.
۴. حافظه و امکانات نرم‌افزاری: بعضی مدل‌ها امکان ذخیره نتایج، انتقال داده و تهیه گزارش را هم فراهم می‌کنند.
۵. تجهیزات جانبی و خدمات پس از فروش: لوازم همراه، بلوک مرجع، پراب‌های تکمیلی، آموزش، کالیبراسیون و پشتیبانی می‌توانند در هزینه نهایی و ارزش خرید دستگاه مؤثر باشند.
معرفی سختی‌سنج لیب جیبو (Jiebo)
در انتخاب سختی‌سنج پرتابل، علاوه بر روش اندازه‌گیری، باید به امکانات دستگاه، نوع پراب، قابلیت ذخیره نتایج و روش انتقال داده‌ها نیز توجه داشته باشید. برند جیبو (Jiebo) دو مدل سختی‌سنج لیب با قابلیت‌ها و امکانات متفاوت، یعنی JBLH150 و JBLH320، ارائه می‌کند که می‌توان آن‌ها را بر اساس نیاز واحد کنترل کیفیت یا آزمایشگاه بررسی کرد.
هر دو مدل از روش لیب برای اندازه‌گیری سختی استفاده می‌کنند و امکان نمایش نتایج در شش مقیاس سختی HL، HRC، HRB، HV، HB و HS را دارند. تفاوت اصلی آن‌ها در امکاناتی مانند چاپ گزارش، ارتباط بی‌سیم، نوع باتری و دقت و تکرارپذیری است.
سختی‌سنج لیب جیبو مدل JBLH150
JBLH150 یک سختی‌سنج دیجیتال پرتابل با نمایشگر LCD و قابلیت ذخیره‌سازی نتایج است. این مدل برای اندازه‌گیری سختی طیف متنوعی از مواد فلزی طراحی شده و به دلیل وزن کم و ابعاد جمع‌وجور، می‌تواند گزینه‌ای مناسب برای بازرسی‌های صنعتی و اندازه‌گیری در محل باشند.
از ویژگی‌های اعلام‌شده برای این دستگاه می‌توان به مصرف انرژی پایین، زمان آماده‌به‌کار طولانی، نمایشگر دیجیتال خوانا و اتصال ۳٫۵ میلی‌متری با روکش طلا اشاره کرد. دستگاه امکان ذخیره ۱۰۰ گروه از نتایج را داشته و از شش مقیاس سختی پشتیبانی می‌کند.
مشخصات فنی سختی‌سنج لیب JBLH150
| مشخصه | مقدار |
| محدوده اندازه‌گیری | ۱۷۰ تا 960 HLD |
| مقیاس‌های سختی | HL، HRC، HRB، HV، HB، HS |
| خطای نمایش | حداکثر ±6 HLD در HLD=760±30 |
| تکرارپذیری | حداکثر 6 HLD در HLD=760±30 |
| جهت اندازه‌گیری | ۳۶۰ درجه |
| نمایشگر | LCD ماتریسی ۱۲۸×۶۴ با نور پس‌زمینه و کنتراست قابل‌تنظیم |
| حافظه | ۱۰۰ گروه از نتایج |
| منبع تغذیه | سه باتری AAA با ولتاژ ۱٫۵ ولت |
| وزن | حدود ۰٫۲۲ کیلوگرم با پیکربندی استاندارد اعلام‌شده |
| ابعاد | ۱۵۵×۶۸×۲۷ میلی‌متر |
| پراب استاندارد | نوع D |
مواد قابل‌اندازه‌گیری طبق کاتالوگ رسمی JBLH150 شامل فولاد و فولاد ریختگی، فولاد ابزار آلیاژی، فولاد زنگ‌نزن، چدن خاکستری، چدن نشکن، آلیاژهای ریختگی آلومینیوم، برنج، برنز و مس خالص می‌شود.
از جمله اقلام همراه JBLH150 می‌توان به واحد اصلی دستگاه، پراب ضربه نوع D، بلوک‌های استاندارد، شارژر، حلقه تکیه‌گاه کوچک و برس تمیزکننده نایلونی اشاره کرد.
سختی‌سنج لیب جیبو مدل JBLH320
مدل JBLH320 علاوه بر قابلیت اندازه‌گیری سختی در چند مقیاس، امکانات بیشتری برای ثبت، بررسی و گزارش نتایج در اختیار کاربر قرار می‌دهد. این دستگاه علاوه بر داشتن چاپگر حرارتی داخلی، می‌تواند گزارش آزمون را به‌صورت مستقیم چاپ کند. همچنین از انتقال داده از طریق بلوتوث و چاپ بی‌سیم پشتیبانی می‌کند.
یکی از ویژگی‌های این مدل، امکان استفاده از پراب‌های ضربه مختلف است. پراب استاندارد دستگاه از نوع D بوده و امکان استفاده از پراب‌های D، C، DC، D+15، DL و G را هم فراهم می‌کند.
مشخصات فنی سختی‌سنج لیب JBLH320
| مشخصه | مقدار |
| مقیاس‌های سختی | HL، HRC، HRB، HV، HB، HS |
| محدوده تنظیم حدود سختی | ۱۷۰ تا 960 HLD |
| دقت | ±۰٫۵٪ |
| تکرارپذیری | HLD: ±4، HRC: ±1، HB: ±4 |
| پراب استاندارد | نوع D |
| پراب‌های اختیاری | D، C، DC، D+15، DL، G |
| نمایشگر | LCD ماتریسی ۱۲۸×۶۴ با نور پس‌زمینه و کنتراست قابل‌تنظیم |
| حافظه | ۱۰۰ گروه از نتایج |
| رابط اتصال به رایانه | USB 2.0 |
| ارتباط بی‌سیم | بلوتوث و پشتیبانی از چاپ بی‌سیم |
| چاپگر | چاپگر حرارتی داخلی |
| باتری | باتری لیتیوم یون قابل‌شارژ، 2×3.7V با ظرفیت اعلام‌شده 1300mAh |
| ابعاد | ۱۹۸×۸۲×۳۰ میلی‌متر |
| وزن | حدود ۰٫۳۲ کیلوگرم |
| قابلیت‌های تکمیلی | شناسایی خودکار نوع پراب، تنظیم حدود سختی، نمایش وضعیت باتری و گزارش‌گیری |
برای این مدل امکان استفاده از نرم‌افزار رایانه‌ای باقابلیت مدیریت پایگاه‌داده به‌صورت اختیاری هم فراهم می‌شود. قابلیت بررسی داده‌ها، نمایش نموداری و مشاهده اطلاعات وضعیت دستگاه از امکانات اعلام‌شده دیگر JBLH320 است.
مقایسه سختی‌سنج لیب جیبو JBLH150 و JBLH320
برای انتخاب بین این دو مدل سختی‌سنج لیب از برند جیبو، بهتر است مشخصات و امکانات آن‌ها را در کنار یکدیگر بررسی کنید.
| ویژگی | JBLH320 | JBLH150 |
| نمایشگر دیجیتال | دارد | دارد |
| مقیاس‌های سختی | ۶ مقیاس | ۶ مقیاس |
| حافظه نتایج | ۱۰۰ گروه | ۱۰۰ گروه |
| پراب استاندارد | D | D |
| چاپگر حرارتی داخلی | در مشخصات ذکر نشده | دارد |
| ارتباط بلوتوث | در مشخصات ذکر نشده | دارد |
| اتصال USB به رایانه | در مشخصات ذکر نشده | دارد |
| باتری | ۳ باتری AAA | لیتیوم یون قابل‌شارژ |
| وزن اعلام‌شده | ۰٫۲۲ کیلوگرم | ۰٫۳۲ کیلوگرم |
| ابعاد | ۱۵۵×۶۸×۲۷ میلی‌متر | ۱۹۸×۸۲×۳۰ میلی‌متر |
کدام مدل را انتخاب کنیم؟
اگر دستگاهی جمع‌وجور برای اندازه‌گیری سختی و ذخیره نتایج می‌خواهید، JBLH150 می‌تواند گزینه‌ی مناسبی برای شما باشد. اگر چاپ مستقیم گزارش، ارتباط بلوتوث، اتصال USB و امکان استفاده از پراب‌های مختلف برایتان اهمیت دارد، JBLH320 امکانات بیشتری ارائه می‌کند.
قیمت سختی‌سنج لیب جیبو JBLH150 و JBLH320
قیمت هر یک از این سختی سنج‌ها به پیکربندی دستگاه، پراب‌های موردنیاز و اقلام همراه بستگی دارد.
برای انتخاب و استعلام قیمت، بهتر است پیش از سفارش مشخص کنید دستگاه برای چه نوع فلزاتی استفاده خواهد شد، به چه مقیاس سختی نیاز دارید و آیا قابلیت‌هایی مانند چاپ گزارش، انتقال بی‌سیم اطلاعات یا استفاده از پراب‌های متفاوت برای شما ضروری هستند یا خیر.
کیمیا کاوان تجهیز به‌عنوان نمایندگی جیبو در ایران، می‌تواند اطلاعات محصول و شرایط فروش را به همراه قیمت به شما ارائه کند. شما می‌توانید برای دریافت اطلاعات مدل موردنظر و نیازهای فنی با کارشناسان مجموعه ما تماس بگیرید.
خرید سختی سنج لیب از کیمیا کاوان تجهیز
کیمیا کاوان تجهیز در زمینه تأمین تجهیزات آزمایشگاهی و دستگاه‌های کنترل کیفیت صنعتی فعالیت می‌کند و نمایندگی برند جیبو (Jiebo) را در ایران بر عهده دارد. برای انتخاب سختی‌سنج لیب، مهم است که ابتدا نوع قطعات، محدوده سختی، شرایط انجام آزمون و امکانات موردنیاز مشخص شوند تا بتوان مدل مناسب را بر اساس مشخصات فنی تعیین کرد.
برای دریافت مشاوره خرید و استعلام قیمت روز، می‌توانید با کارشناسان مجموعه ما تماس بگیرید و اطلاعات مربوط به کاربرد دستگاه و نیازهای آزمایشگاه خود را بیان کنید تا بهترین مدل سختی سنج را به شما معرفی کنیم. اگر آزمایشگاه شما در مسیر اخذ ایزو ۱۷۰۲۵ است، مدارک کالیبراسیون و بلوک مرجع دستگاه را از قبل مطالبه کرده و برای حفظ دقت در طول زمان، نکات نگهداری تجهیزات آزمایشگاهی را هم رعایت کنید.
جمع‌بندی
سختی‌سنج لیب ابزاری کاربردی برای اندازه‌گیری سریع سختی بسیاری از قطعات فلزی، به‌ویژه نمونه‌های بزرگ و سنگین است. قابلیت حمل و امکان انجام آزمون در محل از مزایای اصلی این دستگاه به شمار می‌رود؛ اما دقت نتیجه به انتخاب پراب، آماده‌سازی سطح، پایداری قطعه و رعایت الزامات آزمون وابسته است.
اگر قصد خرید سختی‌سنج لیب را دارید، پیش از مقایسه قیمت‌ها، جنس و ابعاد قطعه، محدوده سختی، مقیاس موردنیاز و امکانات دستگاه‌های مختلف را بررسی کنید. انتخاب بر اساس این معیارها به شما کمک می‌کند دستگاهی متناسب با نیاز آزمایشگاه یا واحد کنترل کیفیت خود تهیه کنید.
سؤالات متداول درباره سختی سنج لیب
۱.سختی سنج لیب برای چه موادی مناسب است؟
این دستگاه عمدتاً برای سنجش سختی بسیاری از مواد فلزی به کار می‌رود. مناسب‌بودن آن به جنس ماده، شکل و ابعاد قطعه، شرایط سطح و محدوده اندازه‌گیری دستگاه بستگی دارد.
۲.آیا سختی‌سنج لیب یک روش غیرمخرب است؟
آزمون لیب معمولاً به‌عنوان روش سختی‌سنجی کم‌آسیب و قابل‌حمل استفاده می‌شود؛ بااین‌حال، برخورد پراب می‌تواند اثر موضعی کوچکی روی سطح ایجاد کند. بنابراین، برای سطوح حساس یا قطعاتی که هیچ اثری روی آن‌ها پذیرفته نیست، باید شرایط آزمون از قبل بررسی شود.
۳.آیا می‌توان با سختی‌سنج لیب روی قطعات کوچک اندازه‌گیری انجام داد؟
در برخی شرایط بله اما قطعه باید جرم، ضخامت و پایداری کافی داشته باشد یا با روش مناسب پشتیبانی شود. محدودیت‌های دقیق به مدل دستگاه، پراب و شرایط آزمون بستگی دارند.